مقایسه اضطراب، افسردگی و وسواس از نگاه غربی و ایرانی

تعریف کلی اضطراب

اضطراب، پریشانی، تشویش یا دلشوره عبارت است نوعی هیجان شدید همراه با حالت ناخوشایند و آشفتگی درونی است، که به فرد دست می‌دهد و شامل عدم اطمینان، درماندگی و برانگیختگی فیزیولوژیکی است. بعبارتی ضطراب عبارت است از ترس یا شرمی که از تعادل و تناسب خارج شده باشد. اضطراب جنبه پاتولوژیک هیجان شرم و ترس است. 1

  تعریف اضطراب از نگاه غربی و از نگاه ایرانی/فرهنگی

1-    اضطراب (Anxiety) در روانشناسی و روانپزشکی غربی با ویژگی‌های زیر تعریف می‌شود:

         •        احساس نگرانی، ترس یا دلهره مداوم

         •        سختی در کنترل نگرانی

         •        علائم جسمانی مثل تپش قلب، تعریق، لرزش، تنفس سریع

         •        اختلال در تمرکز و خواب

         •        اجتناب از موقعیت‌های ایجاد ‌کننده اضطراب

نکته مهم:

تمرکز بیشتر روی علائم ذهنی و جسمی قابل مشاهده است و اغلب با معیارهای DSM یا ICD ارزیابی می‌شود.

 2-    نسخه ایرانی/فرهنگی اضطراب

نسخه ایرانی اضطراب معمولا با ویژگی‌های فرهنگی-اجتماعی زیرمیتواند همراه باشد:

 الف)  نگرانی در جمع و نقش‌ها

•        فشار اجتماعی و خانوادگی برای موفقیت و ایفای نقش

•        نگرانی برای قضاوت دیگران و دیده شدن

•        ترس از «ضعف نشان دادن یا ضعیف دیده شدن» و عدم پذیرش

ب) ابراز و تجربه احساسی

         •        اضطراب ممکن است بیشتر به شکل دل‌مشغولی ذهنی، بی‌قراری جسمی و خستگی مزمن ظاهر شود

         •        کمتر به شکل «ترس شدید» آشکار میشود و بیشتر بصورت نگرانی خاموش و مداوم دیده می‌شود

ج) ریشه‌ها

         •        فشار فرهنگی برای کنترل خود و رعایت هنجارها

         •        حساسیت نسبت به قضاوت جمع

         •        عدم امکان بیان آزاد احساسات

 با توجه به تعاریف فوق اضطراب :

اضطراب در زمینه ایرانی، وضعیتی است که فرد به طور مزمن نگرانی، دل‌مشغولی و فشار درونی تجربه می‌کند، ناشی از نیاز به کنترل خود، رعایت نقش‌ها، و ترس از قضاوت یا طرد شدن در جمع، که همراه با نشانه‌های جسمی و ذهنی و اختلال در عملکرد روزانه است.

1.     ویکی پدیا دانشنامه آزاد

اگر بخواهیم مطالب فوق را در یک جدول واحد بگنجانیم  ممکن است  درک بهتری از فرد، اطرافیان و محیط ارایه کند.

ضمنا مولفه های کلینیکی زیر همواره در بطن پریشانی ایرانی جای دارد.

جدول مقایسه اضطراب غربی و ایرانی 

و البته اگر یک نسخه شخصی و عملی اضطراب برای هر فرد و با کمک خودش تهیه شود با ستونهایی خالی که برای نوشتن تجربه‌ها و تمرین‌های شخصی باشد، اضطراب فرد را شفاف تر نشان خواهد داد. ضمنا جدول فوق به معنی جدا بودن اضطراب غربی و ایرانی نیست و نسخه ایرانی اضطراب، مولفه های کلینیکی را همواره شامل است.

افسردگی

 تعریف افسردگی از نگاه غربی و از نگاه ایرانی/فرهنگی

 در روانشناسی و روانپزشکی غربی، افسردگی (Depression) معمولاً به این شکل تعریف می‌شود:

ویژگی‌ها:

         •        خلق پایینی که بیشتر روزها و اکثر روزهای هفته ادامه دارد

         •        از دست دادن علاقه یا لذت در فعالیت‌ها

         •        تغییرات در خواب، اشتها و انرژی

         •        احساس گناه، بی‌ارزشی، یا ناامیدی

         •        مشکلات تمرکز و تصمیم‌گیری

         •        در موارد شدید، افکار مرگ یا خودکشی

نکته مهم:

این تعریف روی علائم قابل مشاهده و ذهنی فردی تمرکز دارد و بیشتر بالینی و در سطح جهانی است، یعنی تقریبا در همه کشورها با معیارهای DSM یا ICD یکسان ارزیابی می‌شود.

نسخه ایرانی یا فرهنگی افسردگی — نگاه بومی

اگر بخواهیم یک نسخه ایرانی تعریف کنیم، علاوه بر ویژگیهای بالینی و جهانی فوق، باید عوامل فرهنگی، اجتماعی و روانی ایرانی را هم در نظر بگیریم:

 الف) خلق و روابط

         • افسردگی در ایران احتمالا بیشتر با احساس تنهایی در جمع یا «نبود دیده شدن» ظاهرمیشود، و نه فقط گوشه‌گیری.

         • فشار اجتماعی برای موفقیت و رعایت نقش‌ها (خانوادگی، تحصیلی، شغلی) ممکن است باعث حس ناکافی بودن دائمی شود.

ب) ابراز احساسات

         • ایرانی‌ها گاهی غم و رنج را پنهان می‌کنند و علائم افسردگی ممکن است به شکل دل‌مشغولی، کلافگی، یا حتی پرخاشگری ظاهر شود.

         • احتمال دارد، افسردگی کمتر به «غم آشکار» و بیشتر به «نارضایتی خاموش» شباهت داشته باشد.

ج) ریشه‌های فرهنگی

         •        فشار برای «قوی بودن» و ناتوان نشان ندادن

         •        انتظار دیگران برای ایفای نقش‌های سنتی (پسر/دختر، فرزند مسئول، همسر مراقب)

         •        نگرانی از قضاوت اجتماعی

با توجه به تعاریف فوق افسردگی :

افسردگی در زمینه ایرانی، وضعیتی است که فرد به‌طور مزمن احساس کمبود ارزش، خستگی روحی، تنهایی در جمع و بی‌معنایی نسبت به نقش‌ها و روابط مهم زندگی دارد، که با تلاطم در روابط اجتماعی و خانوادگی، و ناتوانی در ابراز احساسات درونی همراه است. این تعریف هم احساسات داخلی فرد را در بر می‌گیرد و هم بستر فرهنگی و اجتماعی ایرانی را.

جدول مقایسه‌ای ساده و کاربردی که نسخه غربی و نسخه ایرانی افسردگی را کنار هم نشان میدهد. بدین ترتیب تفاوت‌ها و شباهت‌ها بارزتر دیده می‌شود و ممکن است برای تحلیل یا شناخت فرد توسط خودش مفید باشد. ضمنا مولفه های کلینیکی همواره در بطن افسردگی ایرانی جای دارد.

البته ناگفته پیداست که این یک تعریف ساده منتج از یک تجربه بسیار محدود شخصی است و قاعده علمی این است که این پروژه به صورت ملی در استانها و مناطق مختلف کشور تعریف شده و توسط یک وزارتخانه یا نظام روانشناسی و یا ارگانهای مربوطه اجرا، کنترل و نتایج در سطح ملی اعلام شود.

وسواس

 تعریف وسواس از نگاه غربی و از نگاه ایرانی/فرهنگی

 در واقع «وسواس» سه بخش اصلی دارد :

•     وسواسها (obsessions) افکاری که فرد را مضطرب می کند

•     احساسات، اضطرابی که فرد إحساس میکند، کل وجود او را فرا میگیرد

•     اجبارها (compulsions) کارهایی که فرد برای کاهش اضطراب خود انجام میدهد

در نسخه غربی، وسواس معمولاً شامل افکار مزاحم و تکراری (obsessions) و رفتارهای اجباری (compulsions) است که فرد برای کاهش اضطراب انجام می‌دهد. و با ویژگیهای زیر تعریف می‌شود :

  •       افکار- تک کلمات، عبارات کوتاه و بلند که عموما ناخوشایند، تکان دهنده و احتمالا کفرآمیز، مزاحم و تکراری و نهایتا رفتارهای اجباری (Compulsions).

•     تصاویری که از ذهن فرد میگذرد و یا در ذهن او وجود دارد

•     شک و تردیدها

•     نشخوار فکری

•     کمال گرایی یا اینکه همه چیز باید سر جای خودش باشد   

•     افکار ناخواسته، نگرانی، ترس از آسیب یا خطا

نسخه ایرانی یا فرهنگی وسواس

نسخه ایرانی وسواس، علاوه بر ویژگیهای بالینی و جهانی فوق، عوامل فرهنگی، اجتماعی و روانی ایرانی را هم در خود دارد:

 •     إحساس اضطراب در طول روز

•     احساس تنش، اضطراب، ترس، گناه، انزجار و یا حتی یا افسردگی

•     تشریفات ، ترتیب خاص فعالیتها، شستن غیر عادی دستها

•     ترس از سرایت بیماری یا پخش میکروب

•     وارسی همیشگی

•     اجتناب از افکار خاص، اجتناب از مکانهای خاص

•     انباشت، چیزی دور انداخته نمیشود

•     اطمینان، نیاز به تایید همیشگی دیگران

 در نوع غیر ایرانی هم همه این موارد وجود دارند، احتمالا بجز مراسم مذهبی-ایرانی خاص

جدول مقایسه وسواس غربی و ایرانی